Samen
naar beter
Lezing over breuklijnen in de politiek en stemgedrag
7 oktober 2024
Donderavond 3 oktober stroomde het volk binnen voor de lezing “De breuklijnen voorbij” door Marc Swyngedouw en Daan Delespaul. Naast de medewerkers, bestuurders en leden van de Algemene Vergadering van Avansa, ook heel wat mensen uit ons netwerk en andere geïnteresseerden. Een boeiende avond, met de lokale verkiezingen in het vooruitzicht.
Na de lekkere pasta, was er de lezing. Die was gebaseerd op de publicatie “De breuklijnen voorbij. Politieke, culturele en economische scheidslijnen in de publieke opinie”. En dat stoelt op decennialang onderzoek naar stemgedrag en structurele en culturele kenmerken bij kiezers.
Breuklijnen
Na de Tweede Wereldoorlog tot 1975 verschilden de verkiezingsresultaten weinig van verkiezing tot verkiezing. Na 1975 komt er veel meer fluctuatie. Waar vroeger de sociaal-economische (links-rechts), levensbeschouwelijke en communautaire breuklijnen dominant waren, spelen de laatste decennia ook twee andere breuklijnen: migratie en milieu. Ook is er een nieuwe culturele links-rechts breuklijn: open-universalistisch versus gesloten-particularistisch. Nieuwe partijen komen op, de traditionele partijen verliezen sterk.
Kiesgedrag
Vroeger stemden mensen vooral voor de politieke partij van de zuil waarin ze opgroeiden. De laatste decennia (vanaf 1975) wordt het stemgedrag door tal van elementen bepaald. Gaande van voor wie de ouders stemden, sociaal-economische positie, eigen waarden en de thema’s die doorwegen, … Voor welke partij iemand stemt varieert veel meer dan vroeger van verkiezing tot verkiezing.
Afschaffing opkomstplicht
Over de jaren is het aantal blancostemmers licht gedaald maar het aantal mensen die niet komen opdagen is sterk gestegen. Vooral in Franstalig België (met uitzondering van Waals-Brabant), het Brussels Hoofdstedelijk Gewest én Vlaams-Brabant komen stemgerechtigden niet opdagen. In Vlaanderen zijn het vooral de kiezers van Vlaams-Belang die geneigd zijn om niet te gaan stemmen, terwijl de kiezers van Vooruit, Open VLD en vooral Groen meer aangeven dat ze altijd zullen gaan stemmen. De afschaffing van de stemplicht gaat in toenemende mate vooral de kortgeschoolden thuis houden. Met als gevolg dat het beleid op langere termijn minder rekening gaat houden met hun verzuchtingen. Het wordt dus een uitdaging om zoveel mogelijk mensen naar de stembus te krijgen.
Nababbelen
Na de lezing konden mensen nog nababbelen bij een drankje. En noteren wat hen is bijgebleven. Een paar reacties.
“Voor de lokale verkiezingen zijn mensen het minst gemotiveerd om te stemmen.”
“Heel leerrijk. Veel bijgeleerd over mijn eigen stemgedrag.”
“Veel input. Interessant. MAAR hoe vertalen naar werking Avansa en het middenveld?”
